Η ρίγανη παίρνει την ονομασία της από τις λέξεις «ορος» και «γάνος», που σημαίνει χαρά/λαμπρότητα. Θεωρείτο, δηλαδή, το φυτό που έδινε ομορφιά και χαρά στο βουνό. Τυπικά μεγαλώνει περίπου 50 cm σε ύψος και έχει μοβ φύλλα μήκους περίπου 2 έως 3 εκατοστών.

Οι χημικές ουσίες που δίνουν στην ρίγανη την μοναδική και ευχάριστη μυρωδιά της είναι οι θυμόλη, πινένιο, λιμονένιο, καρβακρόλη, οκιμένιο και καρυοφυλλένιο. Πιστεύεται ότι περιέχει ισχυρά αντιοξειδωτικά και ότι έχει αντιβακτηριακές ιδιότητες.

Ρίγανη: Οφέλη

Η ρίγανη χρησιμοποιείτο στην βοτανοθεραπεία ακόμα και από τους Αρχαίους Έλληνες. Ο Ιπποκράτης την χρησιμοποιούσε ως αντισηπτικό.

 Η Αρέθουσα είναι πλέον η πρώτη ελληνική ποικιλία ρίγανης εγγεγραμμένη στον ελληνικό εθνικό (και ευρωπαϊκό) κατάλογο καλλιεργούμενων φυτικών ειδών. Το επίτευγμα αυτό είναι αποτέλεσμα της μακροχρόνιας συνεργασίας (από το 2008) τριών καθηγητών του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΓΠΑ), της καθηγήτριας γεωργίας Φ. Οικονόμου, του καθηγητή γενικής χημείας Π. Ταραντίλη, και του καθηγητή διοίκησης γεωργικών επιχειρήσεων και εκμεταλλεύσεων Κ. Τσιμπούκα, οι οποίοι συντονίζουν πλέον το έργο και τις δράσεις του Ινστιτούτου Μελέτης και Προώθησης Φαρμακευτικών Αρωματικών Φυτών – Πανεπιστημιακό Ερευνητικό Κέντρο ΓΠΑ.

Η ρίγανη είναι θαμνώδες φυτό που φυτρώνει άγριο σε παραθαλάσσιες και ορεινές περιοχές, από την ηπειρωτική Ελλάδα μέχρι τα νησιά της χώρας μας. Με ύψος που κυμαίνεται από 20 εως 80 εκατοστά, η ρίγανη ανθίζει από Ιούνιο, κυρίως, μέχρι Αύγουστο και φέρει μικρά πράσινα φύλλα και λουλούδια σε άσπρο και μωβ χρώμα. 

Η ρίγανη δεν έχει ιδιαίτερες απαιτήσεις ως προς το έδαφος, αρκεί να έχει πολύ καλή αποστράγγιση για να απομακρύνεται το νερό. Καλλιεργείται, ακόμα και σε πολύ φτωχά, ξηρικά και πετρώδη εδάφη. Η ρίγανη μας δίνει πλούσια βλάστηση και ανθοφορία όταν φυτεύεται σε θέσεις με ήλιο. Είναι ανθεκτική στη ζέστη κατά την περίοδο του καλοκαιριού και σχετικά ανθεκτική στην παγωνιά του χειμώνα. Για να φυτέψουμε ρίγανη σε γλάστρα, την τοποθετούμε σε μπαλκόνι με δυτική ή νότια έκθεση. Για φύτευση σε βραχόκηπο, η ρίγανη συνδιάζεται εξαιρετικά μαζί με τη ματζουράνα και το θυμάρι που έχουν παρόμοιες απαιτήσεις σε φροντίδα. 

Κάθε πότε χρειάζεται πότισμα η ρίγανη; Η ρίγανη δεν έχει σημαντικές απαιτήσεις ως προς το πότισμα και μπορεί να καλλιεργηθεί και ξηρικά σε συγκεκριμένες περιοχές. Ωστόσο, μετά τη μεταφύτευση της ρίγανης, θα απαιτηθούν οπωσδήποτε μικρά και συχνά ποτίσματα για να ριζώσει καλύτερα. Είναι σημαντικό να προσέξουμε το πότισμα της ρίγανης κατά την περίοδο του καλοκαιριού για να αντέξει στην υψηλή ζέστη και τον καύσωνα, και επιπλέον θα μας βοηθήσει να έχουμε μια δεύτερη όψιμη παραγωγή μέσα στο φθινόπωρο. Πρέπει να γνωρίζουμε πως το υπερβολικό πότισμα, έχει ως αποτέλεσμα τη μειωμένη περιεκτικότητα σε αιθέρια έλαια του φυτού, καθώς και αυξημένη ευαισθησία στην ανάπτυξη μυκητολογικών ασθενειών.  

Τι λίπασμα χρειάζεται η ρίγανη; Όσον αφορά τη λίπανση της ρίγανης, όπως τα περισσότερα αρωματικά φυτά, έχει μικρές απαιτήσεις σε θρεπτικά στοιχεία. Η ενσωμάτωση μικρής ποσότητας πλήρους βιολογικού λιπάσματος στις αρχές της άνοιξης είναι επαρκής, ενώ για φύτευση σε γλάστρα προτιμάμε λίπανση με υγρό βιολογικό λίπασμα μια φορά το μήνα από τις αρχές της άνοιξης ως τις αρχές φθινοπώρου. Η υπερβολική λιπανση της ρίγανης οδηγεί σε υποβάθμιση της ποιότητας των φύλλων της και της περιεκτικότητας σε αιθέρια έλαια. 

Ποιες ασθένειες και έντομα προσβάλλουν τη ρίγανη; Η ρίγανη είναι σχετικά ανθεκτική σε προσβολές από μυκητολογικές ασθένειες και έντομα. Σε συνθήκες πυκνής φύτευσης, υψηλής υγρασίας και κακού αερισμού, ψεκάζουμε τη ρίγανη με χαλκούχο διάλυμα για να την προστατεύσουμε από περονόσπορο, καθώς και από βοτρύτη που προσβάλλουν το φύλλωμα της. Για την αντιμετώπιση του εντόμου της μελίγκρας, του θρίπα και του αλευρώδη, ψεκάζουμε προληπτικά με διάλυμα σαπώνων λιπαρών οξέων που προμηθευομαστε από γεωπονικά καταστήματα. Εναλλακτικά, μπορούμε να ψεκάσουμε με αυτοσχέδιο διάλυμα που φτιάχνουμε ρίχνοντας 20 γραμμάρια τριμμένο πράσινο σαπούνι και 5ml οινόπνευμα σε 1 λίτρο νερό. 

Οι πιθανές φαρμακευτικές χρήσεις της ρίγανης περιλαμβάνουν τη θεραπεία διαταραχών της αναπνευστικής οδού, διαταραχών του γαστρεντερικού σωλήνα, των πόνων της περιόδου και των διαταραχών της ουροφόρου οδού. Με τοπική εφαρμογή μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση ορισμένων δερματικών παθήσεων, όπως η ακμή και η πιτυρίδα.

1) Αντιβακτηριακές ιδιότητες

Το έλαιο ρίγανης περιέχει μια βασική ένωση, που ονομάζεται καρβακρόλη(carvacrol) και έχει αντιμικροβιακές ιδιότητες. Αυτές οι ιδιότητες έχουν επιβεβαιωθεί σε πολλές μελέτες. Μια ομάδα ερευνητών διαπίστωσε ότι το αιθέριο έλαιο Origanum vulgare ήταν αποτελεσματικό έναντι 41 στελεχών του παθογόνου που προκαλεί λιστέρια μέσω της διατροφής (Listeria monocytogenes).

Μια άλλη έρευνα έδειξε ότι το αιθέριο έλαιο της Ιμαλαϊκής ρίγανης έχει ισχυρές αντιβακτηριακές ιδιότητες, που μπορεί να προστατεύσουν από το πολύ επικίνδυνο βακτήριο του σταφυλόκοκκου (MRSA) που είναι σύνηθες αίτιο στις ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις.

“Έχουμε κάνει μερικές προκαταρκτικές δοκιμές και έχουμε διαπιστώσει ότι το αιθέριο έλαιο από την ρίγανη σκοτώνει το MRSA σε διάλυμα 1 προς 1.000. Οι δοκιμές δείχνουν ότι το έλαιο σκοτώνει το MRSA τόσο ως υγρό όσο και ως εισπνεόμενο φάρμακο και η αντιμικροβιακή του δράση δεν μειώνεται με την θέρμανση”, λέει ο καθηγητής Vyv Salisbury από το πανεπιστήμιο West of England.

2) Αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες

Επιστήμονες από τη Γερμανία και την Ελβετία αναγνώρισαν ένα δραστικό συστατικό στην ρίγανη, γνωστό ως β-καρυοφυλλίνη (E-BCP), το οποίο μπορεί να βοηθήσει στην θεραπεία διαταραχών, όπως η οστεοπόρωση και η αθηροσκλήρωση.

3) Προστασία από τον καρκίνο

Έρευνα που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό PLoS ONE το 2013 έδειξε, ότι η ρίγανη παρουσιάζει αντικαρκινική δραστηριότητα. Οι επιστήμονες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το είδος Origanum majorana θα μπορούσε να βοηθήσει στην πρόληψη και την αντιμετώπιση του καρκίνου του μαστού με επιβράδυνση, ή παύση της εξέλιξής του.

Το 2014, επιστήμονες τροφίμων ανακάλυψαν ότι τα δημοφιλή μαγειρικά βότανα ρίγανη, δεντρολίβανο και μαντζουράνα περιέχουν ενώσεις που μπορεί να έχουν τη δυνατότητα να διαχειριστούν τον διαβήτη τύπου 2 με παρόμοιο τρόπο με ορισμένα φάρμακα, τα οποία συνταγογραφούνται σήμερα.

Ρίγανη: Άλλα πιθανά οφέλη για την υγεία

Σύμφωνα με την βάση δεδομένων για τα φάρμακα The Natural Medicines Comprehensive Database, η ρίγανη μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τις ακόλουθες ασθένειες και παθήσεις:

• μυϊκός πόνος
• ακμή
• πιτυρίδα
• βρογχίτιδα
• πονόδοντος
• φούσκωμα
• πονοκέφαλος
• καρδιακές παθήσεις
• αλλεργίες
• εντερικά παράσιτα
• ωταλγία
• πονόλαιμος
• κούραση
• απωθητικό εντόμων
• πόνοι περιόδου

Το αιθέριο έλαιο ρίγανης, παρασκευασμένο από τα είδη Origanum vulgare, ή Thymus capitatus, μπορεί να βοηθήσει με τα ακόλουθα προβλήματα:

• Μύκητες ποδιών ή νυχιών: Βάλτε μερικές σταγόνες στο νερό και μουλιάστε τα πόδια σε αυτό, ή εφαρμόστε αραιωμένο έλαιο τοπικά στην πληγείσα περιοχή.
• Κρυολογήματα και ρινικές λοιμώξεις: Χρησιμοποιήστε μερικές σταγόνες σε ατμόλουτρο και εισπνεύστε.

Κάθε αιθέριο έλαιο πρέπει να αραιώνεται πριν από τη χρήση, είτε με άλλο λάδι, όπως ελαιόλαδο, είτε με νερό, όπως για ένα ατμόλουτρο. Απαιτείται περισσότερη έρευνα για να επιβεβαιωθεί η αποτελεσματικότητα της ρίγανης ως θεραπευτικό μέσο.

Ρίγανη: Θρεπτικά συστατικά

Ένα κουταλάκι του γλυκού αποξηραμένη ρίγανη περιέχει:

• ενέργεια: 5 θερμίδες
• ίνες: 0,8 γραμμάρια (g)
• ασβέστιο: 29 χιλιοστόγραμμα (mg)
• σίδηρος: 0,66 mg
• μαγνήσιο: 5 g
• μαγγάνιο: 0,09 mg
• κάλιο: 23 mg
• βιταμίνη Ε: 0,33 mg
• βιταμίνη Κ: 11,2 μικρογραμμάρια (mcg)

Η βιταμίνη Κ είναι σημαντική για την ανάπτυξη των οστών, διατηρώντας την οστική πυκνότητα και την παραγωγή πρωτεϊνών πήξης αίματος. Το ασβέστιο είναι απαραίτητο για τον σχηματισμό οστών και δοντιών.

Η ρίγανη είναι επίσης μια πλούσια πηγή διαιτητικών αντιοξειδωτικών, τα οποία βοηθούν στην προστασία των κυττάρων από τις επιπτώσεις των ελεύθερων ριζών και τη βελτίωση της ικανότητας του σώματος να καταπολεμά τις λοιμώξεις.

Ρίγανη: Πιθανοί κίνδυνοι

• Μπορεί να προκαλέσει στομαχικές διαταραχές σε μερικούς ανθρώπους.
• Επιπλέον, όσοι είναι αλλεργικοί σε φυτά που ανήκουν στην οικογένεια των λαμιωδών αγγειόσπερμων δικότυλων φυτών, τα οποία περιλαμβάνουν ρίγανη, βασιλικό, λεβάντα, μέντα και φασκόμηλο, πρέπει να είναι προσεκτικοί, καθώς μπορεί επίσης να αναπτύξουν αλλεργική αντίδραση στη ρίγανη.